Przewiń do treści
11/10/2021 Mariusz Palian

Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. w organizacji nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym

Tuż przed wakacjami sejm uchwalił ustawę nowelizującą system ubezpieczeń społecznych. Nowelizacja ma wchodzić w życie stopniowo aż do 1 stycznia 2023 roku, ale część przepisów obowiązuje już od 18 września 2021 roku. Wśród zmian, które już weszły w życie są m.in. przepisy określające moment powstania obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym dla wspólników spółek osobowych oraz jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością.

Uporządkowanie zamiast rewolucji

W uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 24 czerwca 2021 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw wskazano wprost, iż „celem wprowadzenia nowych przepisów jest uporządkowanie systemu ubezpieczeń społecznych, jego racjonalizacja, wprowadzenie jednolitych rozwiązań w zakresie przyznawania i wypłaty świadczeń oraz usprawnienie funkcjonowania ZUS w kontekście gospodarki finansowej oraz rozliczeń z płatnikami składek”. Nie ulega zatem wątpliwości, że ustawodawca dostrzegając problemy z interpretacją dotychczasowych przepisów postanowił ukrócić dyskusje i uregulować sporne kwestie nie tyle na nowo, co opowiadając się za jedną ze stron.

Rozpoczęcie działalności gospodarczej przez wspólnika

Jednym z istotnych problemów interpretacyjnych istniejących na gruncie dotychczasowych przepisów był moment objęcia wspólników spółki osobowej oraz wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością obowiązkiem podlegania ubezpieczeniom społecznym. Zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Problem tkwił w interpretacji art. 13 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności.

Powyższy przepis jak się wydaje został pierwotnie przygotowany pod kątem osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. W takim przypadku ustalenie momentu rozpoczęcia działalności nie nastręcza wielkich problemów. Przepis ten stosowało się jednak również do wspólników spółek osobowych oraz wspólnika jednoosobowej spółki z o.o., a to stwarzało poważny problem interpretacyjny sprowadzający się do rozbieżności dat pomiędzy byciem wspólnikiem a rozpoczęciem działalności gospodarczej przez spółkę, a zatem i samego wspólnika. Luka ta była wykorzystywana przez niektórych wspólników w próbach unikania opłacania składek na ubezpieczenia społeczne.

Najwcześniejszym momentem, w którym mógł powstać obowiązek odprowadzania składek przez wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością była chwila podpisania statutu spółki, ponieważ wówczas powstaje spółka z o.o. w organizacji, która może prowadzić działalność gospodarczą. Najpóźniejszym momentem z kolei nie był wcale wpis spółki do rejestru przedsiębiorców. Nieodosobnione były argumenty, które uzależniały powstanie obowiązku składkowego od faktycznego rozpoczęcia działalności. Jeżeli zatem spółka uzyskała już wpis do rejestru, ale nadal nie prowadziła działalności gospodarczej (m.in. nie zatrudniała pracowników, nie pozyskiwała klientów, nie prowadziła sprzedaży) to obowiązek składkowy jedynego wspólnika nadal nie powstawał (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 1 stycznia 1990 roku sygn. II URN 144/89, 14 kwietnia 1999 roku sygn. II UKN 570/98 oraz z 21 czerwca 2001 roku sygn. III UKN 428/00).

Składki ma płacić wspólnik…

Powyższy problem został dostrzeżony przez ustawodawcę, który podjął się próby ujednolicenia zasad objęcia ubezpieczeniami wspólników jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, partnerskiej i komandytowej. Kluczowe w treści uzasadnia jest stwierdzenie: „proponuje się objęcie ubezpieczeniami wspólników (…) niezależnie od istnienia okoliczności leżących po stronie spółki, np. nieistotne jest czy spółka prowadzi działalność, uzyskuje przychody, zatrudnia pracowników itd. Proponuje się uzależnienie obowiązku ubezpieczeń od statusu wspólnika, co pozwoli zniwelować ewentualne próby obejścia obowiązku ubezpieczeń społecznych i stosować jednakowe regulacje w stosunku do wszystkich ww. wspólników”. Dalsza część uzasadnienia projektu ustawy jest kalką przepisów, które weszły w życie. Przepisów, które nie korespondują z celem przyświecającym ustawodawcy.

Ustawa nowelizacyjna dodała do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych art. 13 ust. 4a dotyczący wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. oraz art. 13 ust. 4b dotyczący wspólników spółek osobowych. Zgodnie z aktualnym stanem prawnym wspólnicy jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością podlegają ubezpieczeniu od dnia wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego albo od dnia nabycia udziałów w spółce.

 

… ale czy na pewno?

Nie ulega wątpliwości, że ustawa zawiera obecnie dwie przesłanki określające moment powstania obowiązku składkowego dla wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. przy czym są to dwa niezależne od siebie zdarzenia. Interpretacja pierwszego z nich tj. momentu wpisania spółki do KRS nie budzi właściwie wątpliwości. Sprawa jest jednak znacznie bardziej skomplikowana przy drugiej przesłance, a zestawienie ze sobą obu przesłanek tylko kumuluje wątpliwości.

Sedno sprawy sprowadza się do tego, że przy zakładaniu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wspólnik nie tyle nabywa udziały, co je obejmuje. Choć powyższe rozróżnienie może wydawać się z pozoru błahe, to rodzi poważne konsekwencje w świetle ustawy nowelizującej. Należy bowiem wskazać, że oba pojęcia występują na gruncie ustawowym choćby w art. 200 §1 kodeksu spółek handlowych, zgodnie z którym spółka nie może obejmować lub nabywać ani przyjmować w zastaw własnych udziałów. Odwołując się do teorii racjonalnego ustawodawcy należy wskazać, że zakres obu pojęć nie może być tożsamy, zwłaszcza że występują one obok siebie nawet nie tyle w jednym akcie prawnym, co w jego jednej jednostce redakcyjnej. Pojęcia te nie są jednak definiowane na gruncie ustawowym a jedynie w literaturze przedmiotu oraz orzecznictwie. Przyjmuje się, że objęcie udziałów dotyczy etapu zawiązania spółki oraz podwyższenia kapitału zakładowego i polega na wejściu w posiadanie udziałów nowoutworzonych. Dla kontrastu wskazuje się, że nabycie udziałów oznacza wejście w posiadanie udziałów już istniejących. Sprawę komplikuje jednak okoliczność, iż objęcie udziałów nazywane jest czasem nabyciem pierwotnym, ponieważ w rozumieniu potocznym prowadzi do nabycia udziałów (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 6 października 2015 roku, V ACa 728/14).

O ile w języku prawniczym (języku komentarzy i orzeczeń) objęcie udziałów może być pojęciem mieszczącym się w pojęciu nabycia udziałów, to założenia języka prawnego (języka aktów prawnych) takie założenie wyklucza. Niedopuszczalnym jest aby po pierwsze dwóm różnym pojęciom nadawać synonimiczne znaczenie, a po drugie aby pojęcie treściowo węższe wymieniać w katalogu zamkniętym obok pojęcia treściowo szerszego. Z tego też względu stoję na stanowisku, iż pojęcie objęcia udziałów nie mieści się w pojęciu nabycia udziałów.

Ma to o tyle istotne znaczenie, że w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych pojęcia te również nie są definiowane. Odwołując się zatem ponownie do racjonalnego ustawodawcy, który powinien zachowywać tożsamość treściową pojęć nie tylko w obrębie jednego aktu prawnego, ale całego systemu prawnego należy wskazać, że powyższe rozważania przekładają się wprost na interpretację art. 13 ust 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W mojej ocenie prowadzi to do wniosku, iż druga z przesłanek objęcia obowiązkiem składkowym dotyczy tylko i wyłącznie sytuacji wtórnego nabycia wszystkich udziałów w spółce z o.o. Gdyby racjonalny ustawodawca chciał rzeczywiście uzależnić obowiązek ubezpieczenia wyłącznie od statusu wspólnika powinien określić ją jako „objęcie lub nabycie udziałów w spółce”, a nie tylko „nabycie”.

Pusta alternatywa

Racjonalność polskiego ustawodawcy od dawna budzi wątpliwości w literaturze przedmiotu, toteż dokonując interpretacji art. 13 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można poprzestać na odwołaniu się do wzorowego prawodawcy. Powyższą argumentację potwierdza jednak również sposób ujęcia alternatywnej przesłanki określonej w omawianym przepisie. Gdyby bowiem przyjąć, że pojęcie „objęcia” mieści się w pojęciu „nabycia” udziałów, to przesłanka „wpisania spółki do Krajowego Rejestru Sądowego” byłaby pusta. Zawsze bowiem wcześniej powstawałby obowiązek składkowy w związku z nabyciem wszystkich udziałów przez wspólnika.

 

Wadliwość noweli lub uzasadnienia

Przyjmując, że celem ustawodawcy było rzeczywiście objęcie obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. od momentu objęcia przez niego udziałów to nowelizację należy ocenić negatywnie, ponieważ literalna treść przepisów dopuszcza zgoła odmienną interpretację. Przyjmując natomiast, że celem ustawodawcy było wyłącznie doprowadzenie do sytuacji, w której moment powstania obowiązku jest niezależny od faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej, to na negatywną ocenę zasługuje przygotowane uzasadnienie, które może dawać Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych asumpt do nakładania niezasadnych kar.

O co walczą wspólnicy?

Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w przeciwieństwie do spółek osobowych może prowadzić działalność gospodarczą jeszcze przed wpisem do KRS pod postacią spółki z o.o. w organizacji. Zgodnie z art. 169 §1 kodeksu spółek handlowych wniosek do sądu rejestrowego o rejestrację spółki z o.o. należy zgłosić w terminie sześciu miesięcy od dnia zawarcia umowy spółki. Zgodnie z kodeksem spółek handlowych jest to maksymalny okres, w którym możemy mieć do czynienia ze spółką z o.o. w organizacji.

Należy jednak pamiętać o czasie potrzebnym na rozpoznanie wniosku o rejestrację spółki przez sąd rejestrowy. Ten ma na to teoretycznie siedem dni od daty wpływu wniosku, ale to tylko termin instrukcyjny. Doświadczenie pokazuje, że czas potrzebny na rozpoznanie takiego wniosku nierzadko przekracza miesiąc. Co więcej, zgodnie z art. 19 ust. 4 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym w razie zwrócenia wniosku ze względu na braki formalne może on być ponownie złożony w terminie siedmiu dni od daty doręczenia zarządzenia o zwrocie. Jeżeli wniosek ponownie złożony nie jest dotknięty brakami, wywołuje skutek od daty pierwotnego wniesienia.

W praktyce wystarczy zatem celowo zawrzeć we wniosku drobny brak skutkujący jego planowanym zwrotem, dzięki czemu okres potrzebny do rozpoznania wydłuży się dwukrotnie a biorąc pod uwagę pocztowy obieg dokumentów i możliwość awizowania przesyłki sądowej pozwoli zyskać sporo dodatkowego czasu. W ten sposób stosunkowo niskimi kosztami (30 zł opłaty sądowej za uzupełnienie wniosku) można łatwo doprowadzić do tego aby spółka w organizacji działała aż przez około dziewięć miesięcy. Zgodnie ze znowelizowanym art. 13 ust. 4a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez te dziewięć miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej jednoosobowy wspólnik spółki z o.o. w mojej ocenie nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu.

Mimo, iż nowela miała zrównać zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym pomiędzy wspólnikami spółek osobowych i jednoosobowych spółek z o.o., to jej efekt wydaje się zupełnie odwrotny i faworyzujący tych drugich. Choć celem ustawodawcy było zakończenie sporu interpretacyjnego, spodziewać należy się że będzie on istniał dalej, ale przybierze inną formę. Sedno dyskusji z pojęcia „rozpoczęcia działalności gospodarczej” przeniesie się najprawdopodobniej na pojęcie „nabycia udziałów”. Pozostaje jedynie liczyć, iż orzecznictwo wypracuje jednolitą linię, która rozwieje wszelkie wątpliwości interpretacyjne.

 


Dodaj komentarz

Powiązane wpisy

13/10/2021 Robert Gniezdzia

31 października 2021 kolejne zmiany w przepisach #AML

Nowelizacja przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu Za kilkanaście dni, bowiem już 31 października, wchodzi istotna, kolejna cześć zmian wprowadzonych do przepisów ustawy z dnia 1 marca 2018r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Zmiany, dla przypomnienia, wynikają z nowelizacji jaka nastąpiła ustawą z dnia 30 marca 2021r. o zmianie ustawy z… Czytaj dalej

11/10/2021 Robert Gniezdzia

Przestępstwo przywłaszczenia

Przestępstwo przywłaszczenia często mylone jest często z kradzieżą lub oszustwem. Wynika to z wielu podobieństw, które z punktu widzenia poszkodowane mogą zacierać dość istotne różnice pomiędzy poszczególnymi typami przestępstw. Na czym polega przestępstwo przywłaszczenia? Definicje przywłaszczenia znajdziemy w art. 284 kodeksu karnego, który mówi, że: §  1. Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe,… Czytaj dalej

10/10/2021 Robert Gniezdzia

Blokada rachunków bankowego GIIF

Podejrzaną transakcję można zablokować Współcześnie znaczna część obrotu środkami finansowymi dokonuje się bezgotówkowo, co z kolei stanowi bardzo wygodne rozwiązanie dla wszystkich uczestników rynku. Jednak z drugiej strony tego rodzaju rozwiązania zdecydowania ułatwiają kontrolę właściwie wszelkich transakcji. Tymczasem różnorodne organy państwowe posiadają uprawnienia pozwalające zarówno na kontrole przepływów finansowych, jak i na ewentualne wstrzymanie transakcji,… Czytaj dalej