Prawo karne gospodarcze
Pranie brudnych pieniędzy
Pranie brudnych pieniędzy kojarzy się z działalnością karteli narkotykowych oraz zorganizowanych grup przestępczych zajmujących się przemytem i handlem ludźmi. Mimo to, bardzo często pojawia się także w kontekście zarzutów stawianych przez organy ścigania przedsiębiorcom i managerom. Aby uniknąć oskarżenia powinni oni zatem wiedzieć na czym polega to przestępstwo i w jaki sposób bronić się przed ewentualnymi zarzutami karnymi.
Pranie brudnych pieniędzy (art. 299 Kodeksu Karnego) - co to jest?
Pranie brudnych pieniędzy, to działanie polegające na podejmowaniu czynności zmierzających do wprowadzenia do legalnego obrotu wartości majątkowych uzyskanych z nielegalnych źródeł. Możliwość swobodnego dysponowania środkami uzyskanymi z przestępstw jest bowiem warunkowana wprowadzeniem ich do legalnego obrotu finansowego. Zarzut prania brudnych pieniędzy często stawiany jest w sprawach karnych gospodarczych i skarbowych razem z innymi zarzutami dotyczącymi takich przestępstw jak oszustwo czy przestępstwa przeciwko wierzycielom. Taki znacznie podwyższa ryzyko pociągnięcia do surowej odpowiedzialności karnej.
Przestępstwo z art. 299 § 1 k.k., czyli przestępstwo prania brudnych pieniędzy zostało opisane przez ustawodawcę w sposób wyjątkowo pojemny. Za nielegalne w świetle tego przepisu może zostać uznane zachowanie polegające na szeregu różnorodnych czynności. Przestępne działanie może zostać zrealizowane przez przyjmowanie, posiadanie, używanie, przekazywanie za granicę, wywożenie za granicę, ukrywanie, dokonywanie transferu lub konwersji, pomaganie do przenoszenia własności lub posiadania albo podejmowanie innych czynności mogących udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie przestępnego pochodzenia, miejsca umieszczenia, wykrycie, zajęcie albo orzeczenie przepadku określonych składników majątkowych. W konsekwencji niezwykle trudne jest rozróżnienie jakie działania stanowią pranie brudnych pieniędzy, a jakie nie.
Co oznacza pojęcie "brudne pieniądze"?
Pojęcie „brudnych pieniędzy” nie jest precyzyjne. Określenie to nie dotyczy bowiem wyłączenie środków płatniczych w postaci znaków pieniężnych, ale obejmuje swoim zakresem wszelkie wartości majątkowe uzyskane z nielegalnych źródeł pozyskiwania.
Zarzut prania brudnych pieniędzy a sprawy karne gospodarcze i karnoskarbowe
Dla stwierdzenia przestępności czynu środki muszą pochodzić z korzyści związanych z popełnienia czynu zabronionego, będącego tzw. przestępstwem bazowym. Z doświadczenia prawników kancelarii Chmielniak Adwokaci wynika, że jednymi z najczęściej występujących przestępstw bazowych dla prania pieniędzy są przestępstwa gospodarcze oraz karnoskarbowe. W praktyce zarzut prania brudnych pieniędzy wielokrotnie stanowi swoisty dodatek do innego rodzaju przestępstw gospodarczych i skarbowych, w szczególności tych polegających na uszczupleniu podatku VAT. Związane jest to z tym, że przedmiotem działania w przypadku przestępstwa prania pieniędzy są środki pieniężne, które najczęściej są również przedmiotem przestępstw o charakterze gospodarczym czy skarbowym.
W przypadku tego typu spraw opisy zarzucanych czynów zawierają tezę o działaniu celem osiągniecia korzyści majątkowych. W konsekwencji dysponowanie środkami, pochodzącymi z zarzucanego przestępstwa może zostać ocenione przez organy ścigania jako wprowadzanie tzw. brudnych pieniędzy do legalnego obrotu finansowego.
Pranie brudnych pieniędzy - co grozi za to przestępstwo?
Za przestępstwo prania brudnych pieniędzy z art. 299 § 1 k.k. grozi kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.
[Pranie pieniędzy] - Art. 299 § 1 k.k. - Kodeks karny
"Kto środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome lub nieruchomości, pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego, przyjmuje, posiada, używa, przekazuje lub wywozi za granicę, ukrywa, dokonuje ich transferu lub konwersji, pomaga do przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmuje inne czynności, które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia, ich wykrycie, zajęcie albo orzeczenie przepadku, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8."
W art. 299 § 5 k.k. określono kwalifikowany typ przestępstwa prania brudnych pieniędzy. W tym przypadku ze względu na działanie w porozumieniu z innymi osobami. W przypadku tego typu przestępstwa sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
[Pranie pieniędzy] - Art. 299 § 5 k.k. - Kodeks karny
"Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 lub 2, działając w porozumieniu z innymi osobami, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10."
Przepis art. 299 § 6 k.k. przewiduje z kolei surowszą odpowiedzialność za pranie brudnych pieniędzy, która jest uzależniona od osiągnięcia z czynów opisanych w art. 299 § 1 lub 2 k.k. znacznej korzyści majątkowej. W takim przypadku sprawca podlega karze przewidzianej w art. 299 § 5 k.k.
[Pranie pieniędzy] - Art. 299 § 6 k.k. - Kodeks karny
"Karze określonej w § 5 podlega sprawca, jeżeli dopuszczając się czynu określonego w § 1 lub 2, osiąga znaczną korzyść majątkową."
W związku z nowelizacją k.k., która weszła w życie w dniu 1 października 2023 r. doszło do zaostrzenia odpowiedzialności karnej za przestępstwo prania pieniędzy w zależności od wartości kwoty, będącej przedmiotem czynności prania pieniędzy. Jeśli wartość środków pieniężnych poddanych praniu przekracza kwotę 5 mln zł, oskarżonemu grodzi odpowiedzialność karna od 3 lat do 20 lat pozbawienia wolności. Jeśli kwota ta przekracza 10 mln zł, sąd może wymierzyć karę od 5 lat do 25 lat pozbawienia wolności.
Pranie brudnych pieniędzy – przykłady
Najbardziej znaną metodą prania brudnych pieniędzy jest zawyżanie przychodów z legalnie prowadzonej działalności gospodarczej, działającej najczęściej w branży usługowej, w której ze względu na niewymierność usług trudno jest skontrolować jakie były faktyczne przychody.
Pranie pieniędzy niejednokrotnie bywa także realizowane poprzez użycie fikcyjnych transakcji handlowych. W takich sytuacjach dochodzi do tworzenie fałszywych umów handlowych i faktur, które sugerują legalne transakcje handlowe, co umożliwia pranie pieniędzy.
Do prania brudnych pieniędzy można wykorzystywać również kasyna i zakłady hazardowe. Poprzez dokonywanie transakcji z wykorzystaniem gotówki, sprawcy przemycają nielegalne fundusze do legalnego obrotu finansowego.
Przestępcy mogą do prania pieniędzy używać np. kryptowalut, w tym np. kryptowaluty Bitcoin, przekształcając nielegalne środki w cyfrowe aktywa, a następnie wykorzystując je do legalnych transakcji.
Cyberprzestępcy piorą brudne pieniądze także w grach online. Proceder odbywa się dzięki drugiemu obiegowi wirtualnej gotówki, którą można kupić za prawdziwe pieniądze.
WWW.LEGAL500.COM
LEGAL500 - 2021
Jak Kancelaria Chmielniak Adwokaci może Ci pomóc w sprawach dotyczących prania brudnych pieniędzy?
Zespół Kancelarii Chmielniak Adwokaci zbada dla Ciebie karnoprawne ryzyko wynikające z podjęcia decyzji mogących potencjalnie wiązać się z zarzutem prania brudnych pieniędzy. Nasi eksperci będą Ci towarzyszyć w razie przesłuchania przed organami ścigania w charakterze świadka. Jeżeli zostaną Ci postawione zarzuty, Kancelaria zapewni profesjonalne wsparcie na każdym etapie postępowania. Specjaliści z Kancelarii Chmielniak Adwokaci z Katowic podejmą się wszelkich niezbędnych czynności procesowych i dowodowych mających na celu dokonanie prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie, co może pomóc w uwolnieniu się od odpowiedzialności karnej.
Dlaczego warto współpracować z kancelarią w sprawach z zakresu prania brudnych pieniędzy?
Pranie brudnych pieniędzy jest jednym z najbardziej skomplikowanych zagadnień w obszarze przestępczości gospodarczej. Postępowanie dotyczące prania brudnych pieniędzy wymaga zatem szczególnie złożonej analizy. Wiele dylematów, jak np. ustalenie pierwotnego czynu zabronionego czy też zagadnienia mieszania się środków legalnych i nielegalnych stwarza konieczność udziału w sprawie wyspecjalizowanego i doświadczonego adwokata. Odpowiednia aktywność profesjonalnego obrońcy może mieć bowiem w tych sprawach istotne znaczenie dla ustalenia czy w konkretnym przypadku rzeczywiście doszło do realizacji wszystkich znamion przestępstwa z art. 299 k.k. i tym samym czy zasadne jest przypisanie danej osobie odpowiedzialności.
Najczęściej zadawane pytania dotyczące spraw o pranie brudnych pieniędzy
1. Jakie konkretne działania mogą zostać uznane za pranie brudnych pieniędzy?
Za pranie pieniędzy uznaje się w praktyce wszelkie operacje dotyczące środków pochodzących z przestępstwa, które to czynności mają nadać im pozory legalności. W grę wchodzą nie tylko spektakularne transfery, ale też zupełnie przyziemne działania polegające chociażby na przyjęciu pieniędzy, ich przechowywaniu czy przekazywanie dalej. Często zdarzają się sytuacje, w których pieniądze są „przepuszczane” przez transakcje, które wyglądają poprawnie tylko na papierze, a tak naprawdę nie stoi za tym żadna rzeczywista usługa lub działalność. Równie charakterystyczne jest przekształcanie ich w inne aktywa, choćby poprzez zakup nieruchomości, udziałów czy drogich przedmiotów, aby zatrzeć ślad pochodzenia pieniędzy.
2. Czy procedura czynnego żalu pozwala skutecznie uniknąć kary za pranie pieniędzy?
Instytucja tzw. „czynnego żalu” w sprawach dotyczących prania pieniędzy ma charakter wyjątkowy i może prowadzić do uniknięcia odpowiedzialności karnej jedynie w ściśle określonych okolicznościach. Warunkiem jej zastosowania jest przede wszystkim dobrowolne i pełne ujawnienie organom ścigania informacji o przebiegu przestępstwa oraz osobach w nim uczestniczących, przy czym przekazane dane muszą mieć realne znaczenie dla zapobieżenia kolejnemu, innemu czynowi zabronionemu.
Nie jest to zatem rozwiązanie gwarantujące bezkarność w każdej sytuacji, lecz mechanizm stosowany w sposób ograniczony. W praktyce decydujące znaczenie ma moment podjęcia współpracy z organami oraz rzeczywista wartość przekazanych informacji. Tym samym skuteczność tej instytucji zależy od tego, czy działanie sprawcy ma autentyczny i istotny wpływ na przebieg postępowania oraz zapobieganie dalszym naruszeniom prawa.
3. Jakie limity transakcji gotówkowych obligują instytucje finansowe do zgłoszenia podejrzenia prania pieniędzy?
Instytucje finansowe działające w Polsce podlegają obowiązkom raportowym, które nie sprowadzają się wyłącznie do prostych progów kwotowych, lecz opierają się na znacznie szerszej analizie ryzyka. Co prawda każda transakcja gotówkowa o równowartości co najmniej 15 000 euro podlega obligatoryjnej rejestracji i zgłoszeniu, jednak próg ten pełni przede wszystkim funkcję techniczną, umożliwiającą wychwytywanie operacji o podwyższonym znaczeniu z perspektywy systemu AML. Kluczowe znaczenie ma jednak nie sama wysokość kwoty, lecz charakter i okoliczności danej operacji. Instytucje obowiązane są bowiem zobligowane do zgłoszenia każdej transakcji, niezależnie od jej wartości, jeżeli powezmą uzasadnione podejrzenie, że może ona mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu.
W praktyce dotyczy to zwłaszcza operacji nietypowych, niespójnych z profilem klienta albo celowo dzielonych na mniejsze kwoty w celu obejścia mechanizmów kontrolnych. W rezultacie rzeczywisty system przeciwdziałania praniu pieniędzy opiera się nie tyle na samych limitach, ile na bieżącej, profesjonalnej ocenie ryzyka i kontekstu transakcji dokonywanej przez instytucję finansową.
4. Jak skutecznie odblokować rachunek bankowy zajęty w związku z podejrzeniem prania brudnych pieniędzy?
Odblokowanie rachunku bankowego w takiej sytuacji wymaga przede wszystkim sprawnego działania oraz precyzyjnego ustalenia, na jakiej podstawie doszło do jego zablokowania, ponieważ sam bank wykonuje jedynie decyzje właściwych organów. W przypadku krótkotrwałej blokady zasadnicze znaczenie ma szybkie przedstawienie wiarygodnych dokumentów potwierdzających legalne pochodzenie środków, w tym przede wszystkim umów, faktur lub innych dowodów. Jeżeli natomiast sprawa weszła na etap postępowania prokuratorskiego, niezbędne staje się podjęcie formalnych czynności procesowych, w tym sporządzenia stosownych środków zaskarżenia, oraz przekonujące wykazanie legalności środków.
W praktyce powodzenie takich działań zależy w dużej mierze od spójności i jakości przedstawionej dokumentacji oraz szybkości reakcji na działania organów. Z tego względu profesjonalne wsparcie prawne ma istotne znaczenie, pozwalając na skuteczne prowadzenie sprawy i realne zwiększenie szans na uchylenie blokady rachunku.
