Prawo karne skarbowe
Niedozwolona optymalizacja podatkowa
Każdy przedsiębiorca dąży do tego aby płacić jak najniższe podatki. Nawet jeżeli podejmowane przez Ciebie kroki w tym celu są na pozór legalne, to nie możesz czuć się w pełni bezpiecznie. Organy podatkowe mogą uznać Twoje działania za sztuczne, nacechowane wyłącznie chęcią uniknięcia opodatkowania. Ryzyko rośnie tym bardziej, jeżeli posiadasz powiązania z podmiotami zarejestrowanymi w rajach podatkowych.
Co to jest optymalizacja podatkowa?
Optymalizacja podatkowa to podejmowane przez podatnika działania w granicach prawa, mające na celu wyeliminowanie konieczności zapłaty podatku lub ograniczenie ich wysokości. Optymalizacja podatkowa może dotyczyć niemal każdej daniny publicznej, ale w praktyce najczęściej dotyka podatków dochodowych (PIT, CIT) oraz podatku VAT. Przykładem legalnych działań podejmowanych w ramach optymalizacji podatkowej jest:
- korzystanie ze zwolnień i ulg podatkowych,
- stosowanie odliczeń podatkowych,
- wybór korzystnej formy prowadzenia działalności gospodarczej, w tym budowanie grup kapitałowych,
- wybór korzystniejszej formy opodatkowania prowadzonej działalności gospodarczej,
- wybór miejsca prowadzenia działalności np. specjalnej strefy ekonomicznej.
Czy optymalizacja podatkowa jest legalna?
Podstawowym założeniem optymalizacji podatkowej jest podejmowanie legalnych, rzeczywistych działań zmierzających do ograniczenia wysokości podatków. Optymalizacja podatkowa spełniająca powyższe założenia jest zatem w pełni legalna. Niestety, część przedsiębiorców dążąc do uniknięcia podatków posuwa się tylko do pozorowania takich legalnych czynności np. rejestrując działalność gospodarczą w raju podatkowym a nadal prowadząc ją faktycznie wyłącznie w Polsce. Takie działania są już nielegalne.
Czym jest agresywna optymalizacja podatkowa?
Agresywna optymalizacja podatkowa jest rodzajem niedozwolonej optymalizacji podatkowej. Polega właśnie na podejmowaniu czynności sztucznych, których jedynym lub głównym celem było osiągnięcie korzyści podatkowej sprzecznej w danych okolicznościach z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej. Agresywna optymalizacja podatkowa jest zatem niczym innym jak nielegalnym unikaniem opodatkowania. Z naszego doświadczenia wynika, że tak osiągnięta korzyść majątkowa często wyprowadzana jest poprzez podmioty zarejestrowane w tzw. rajach podatkowych.
Jak fiskus zwalcza agresywną optymalizację podatkową?
Przepisy ordynacji podatkowej pozwalają polskim organom skarbowym na zakwestionowanie sztucznych czynności podejmowanych przez podatników mających na celu uniknięcie opodatkowania. W takim przypadku organy podatkowe mogą uznać daną czynność za wywołujące skutki podatkowe czynności określone na podstawie takiego stanu rzeczy, jaki mógłby zaistnieć, gdyby dokonano czynności odpowiedniej. Organy określają taką czynność poprzez uwzględnienie zgodnego zamiaru stron i celu czynności, nie poprzestając na analizie dosłownego brzmienia oświadczeń woli złożonych przez strony czynności.
Co grozi za niedozwoloną optymalizację podatkową?
Niedozwolona optymalizacja podatkowa wywołuje przede wszystkim skutki na gruncie fiskalnym. Podmiot stosujący agresywną optymalizację zostanie przede wszystkim zobowiązany do zapłaty niesłusznie zaniżonego podatku.
Optymalizacja podatkowa nie jest natomiast sama w sobie przestępstwem – zarówno kodeks karny, jak i kodeks karny skarbowy nie przewiduje takie czynu zabronionego. Nie oznacza to jednak, że osoba stosująca agresywną optymalizację podatkową uniknie kary. Choć ostateczna kwalifikacja prawna będzie zależeć dokładnie od rodzaju podejmowanych czynności, to wdrażając agresywną optymalizację podatkową przedsiębiorca naraża się na odpowiedzialność karno-skarbową za co najmniej kilka przestępstw skarbowych:
- oszustwo podatkowe (art. 56 KKS)
- prowadzenie nierzetelnych ksiąg (art. 61 KKS)
- niewystawianie faktur (art. 62 KKS)
- wyłudzenie zwrotu podatku (art. 76 KKS).
WWW.LEGAL500.COM
LEGAL500 - 2023
Jak przebiega współpraca z Kancelarią Chmielniak Adwokaci w sprawach dotyczących niedozwolonej optymalizacji podatkowej?
Sprawy, których pokłosiem są zarzuty wynikające z niedozwolonej optymalizacji podatkowej leżą na styku prawa podatkowego i prawa karnego. Kancelaria Chmielniak Adwokaci zapewnia udział ekspertów z obu tych dziedzin, którzy w pierwszej kolejności podejmą się analizy czy podjęte przez Ciebie czynności można uznać za agresywną optymalizację podatkową. Po przeprowadzonej analizie omówimy z Tobą plan działania, przygotujemy Cię do złożenia zeznań podczas postępowania podatkowego, a jeżeli zostanie wobec Ciebie skierowany akt oskarżenia wstąpimy do sprawy jako Twoi obrońcy i pozostaniemy z Tobą aż do wydania wyroku.
Dlaczego warto współpracować z nami w sprawach karnych dotyczących niedozwolonej optymalizacji podatkowej?
Kancelaria Chmielniak Adwokaci to zespół specjalistów z zakresu prawa karnoskarbowego wspieranego przez ekspertów podatkowych. Wiele razy doradzaliśmy przedsiębiorcom w przeprowadzeniu optymalizacji podatkowej, dzięki czemu potrafimy ustalić granicę pomiędzy czynnościami legalnymi a tymi sztucznymi. Jako obrońcy, ale i oskarżyciele posiłkowi mierzyliśmy się także ze skutkami rejestracji spółek w takich rajach podatkowych jak Cypr, Wyspy Marshalla, Szeszele, Zjednoczone Emiraty Arabskie czy stan Delaware.
Najczęściej zadawane pytania o niedozwoloną optymalizację podatkową
Jaka jest różnica między unikaniem opodatkowania a uchylaniem się od opodatkowania w świetle prawa karnego skarbowego?
Unikanie opodatkowania polega na korzystaniu z dostępnych rozwiązań prawnych w celu zmniejszenia obciążeń podatkowych. Co do zasady nie jest ono zabronione, choć w niektórych sytuacjach organy podatkowe mogą uznać, że dana struktura lub transakcja została stworzona głównie po to, aby osiągnąć korzyść podatkową. W takich przypadkach fiskus może zakwestionować skutki podatkowe działań podatnika, powołując się na klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania. Uchylanie się od opodatkowania to natomiast czyn zabroniony, który polega na świadomym zatajeniu informacji przed organem podatkowym, np. poprzez nieujawnienie dochodu, niezłożenie deklaracji lub ukrycie podstawy opodatkowania. Kluczowe znaczenie ma tutaj celowe działanie podatnika zmierzające do uszczuplenia należnego podatku. W praktyce spory często dotyczą oceny, czy mamy do czynienia jeszcze z dopuszczalną optymalizacją podatkową, czy już z działaniem mogącym skutkować odpowiedzialnością karną skarbową.
Kiedy schemat podatkowy (MDR) może zostać uznany przez fiskusa za niedozwoloną optymalizację podatkową?
Samo zgłoszenie schematu podatkowego (MDR) nie oznacza, że podatnik działa niezgodnie z prawem. Fiskus może jednak zakwestionować określone działania, jeśli uzna, że ich głównym celem było osiągnięcie korzyści podatkowej, a sposób przeprowadzenia transakcji miał charakter sztuczny. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których korzyść podatkowa nie jest jedynie efektem ubocznym działalności gospodarczej, ale stanowi zasadniczy powód podjęcia określonych czynności. Organy podatkowe szczególną uwagę zwracają na transakcje pozbawione realnego uzasadnienia biznesowego. Jeżeli przedsiębiorca nie jest w stanie wykazać gospodarczego celu swoich działań, a zastosowana struktura wydaje się nadmiernie skomplikowana lub nieracjonalna ekonomicznie, może zostać uznana za niedozwoloną optymalizację podatkową. W takich sprawach kluczowe znaczenie ma odpowiednie przygotowanie dokumentacji potwierdzającej biznesowy charakter transakcji i jej rzeczywiste cele gospodarcze.
Czy zastosowanie się do opinii zabezpieczającej chroni przed zarzutem oszustwa podatkowego?
Opinia zabezpieczająca jest jednym z najsilniejszych instrumentów ochrony podatnika przed zakwestionowaniem planowanych działań na podstawie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR). Jeżeli podatnik uzyskał taką opinię, organy podatkowe co do zasady nie mogą twierdzić, że czynność objęta opinią stanowi niedozwoloną optymalizację podatkową. Z tego względu opinia zabezpieczająca jest często wykorzystywana przy bardziej złożonych restrukturyzacjach, przekształceniach czy planowaniu sukcesji biznesu. Nie oznacza to jednak pełnej ochrony przed odpowiedzialnością karną skarbową. Opinia zabezpieczająca nie chroni przed zarzutami dotyczącymi podania nieprawdziwych danych, zatajenia istotnych informacji lub innych nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych. Innymi słowy, może zabezpieczać sam model działania, ale nie zwalnia podatnika z obowiązku rzetelnego wykonywania obowiązków podatkowych. Dlatego nawet posiadając opinię zabezpieczającą, warto zadbać o prawidłową dokumentację i sposób raportowania transakcji.
Jakie dowody są istotne dla wykazania, że transakcja miała uzasadnienie biznesowe, a nie tylko podatkowe?
W sprawach dotyczących niedozwolonej optymalizacji podatkowej kluczowe znaczenie ma wykazanie, że transakcja została przeprowadzona z realnych powodów gospodarczych, a nie wyłącznie w celu osiągnięcia korzyści podatkowej. Pomocne są przede wszystkim umowy, dokumentacja księgowa, korespondencja biznesowa, uchwały zarządu, analizy ekonomiczne czy biznesplany przygotowane przed podjęciem danej decyzji. Im wcześniej powstały takie dokumenty i im lepiej pokazują rzeczywisty cel działania przedsiębiorcy, tym większa ich wartość dowodowa. Istotne mogą być również zeznania osób uczestniczących w transakcji, opinie ekspertów oraz dokumenty potwierdzające korzyści biznesowe osiągnięte po jej przeprowadzeniu. W praktyce organy podatkowe szczególnie analizują, czy transakcja miała uzasadnienie ekonomiczne, takie jak ograniczenie ryzyka, pozyskanie finansowania, rozwój działalności czy uporządkowanie struktury przedsiębiorstwa. Odpowiednio przygotowana dokumentacja często stanowi jeden z najważniejszych argumentów w sporze z fiskusem i może przesądzić o pozytywnym wyniku postępowania.
