Administracyjne kary pieniężne - zasady nakładania i jak się od nich odwołać?

Administracyjne kary pieniężne są coraz częściej stosowanymi przez ustawodawcę sankcjami za naruszenie prawa, których dotkliwość niejednokrotnie przekracza tę związaną z wymierzeniem kary za poważne przestępstwo. Jeśli chcesz dowiedzieć się, czym jest administracyjna kara pieniężna i jak się od niej odwołać – zapraszamy do lektury.

Spis treści:

1. Czym jest administracyjna kara pieniężna? Podstawowe informacje
2. Jaka jest wysokość administracyjnej kary pieniężnej?
3. Jakie są przesłanki wymiaru administracyjnych kar pieniężnych?
4. Jak wygląda procedura nakładania kary administracyjnej?
5. Jak odwołać się od administracyjnej kary pieniężnej? Terminy i procedura
6. Kiedy następuje przedawnienie administracyjnej kary pieniężnej?
7. Czy można uniknąć zapłaty kary administracyjnej? Wyłączenia odpowiedzialności
8. Jak kancelaria Chmielniak Adwokaci może pomóc w sprawach o administracyjne kary pieniężne?

1. Czym jest administracyjna kara pieniężna? Podstawowe informacje

Administracyjną karą pieniężną – zgodnie z definicją zamieszczoną w art. 189b Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) – jest określona w ustawie sankcja o charakterze pieniężnym, nakładana przez organ administracji publicznej, w drodze decyzji, w następstwie naruszenia prawa polegającego na niedopełnieniu obowiązku albo naruszeniu zakazu ciążącego na osobie fizycznej, osobie prawnej albo jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Ujmując innymi słowy, administracyjne kary pieniężne to negatywne konsekwencje (nierzadko, ze względu na swoją wysokość, bardzo dolegliwe – o czym niżej) popełnienia tzw. deliktów administracyjnych.

2. Jaka jest wysokość administracyjnej kary pieniężnej?

Wysokość administracyjnych kar pieniężnych określana jest każdorazowo w aktach prawnych regulujących ich nakładanie. Jak już zasygnalizowano, może być ona stosunkowo znaczna. Przykładowo:

a) zgodnie z art. 83 ust. 4 ogólnego rozporządzenia o ochronie danych (RODO) określone w tym przepisie naruszenia podlegają administracyjnej karze pieniężnej w wysokości do 10 000 000 EUR, a w przypadku przedsiębiorstwa – w wysokości do 2% jego całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, przy czym zastosowanie ma kwota wyższa;

b) art. 3c ust. 1 pkt 5 ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym umożliwia nałożenie m.in. kary pieniężnej do wysokości nieprzekraczającej: w przypadku osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej – 21 569 000 zł, a w przypadku osoby fizycznej – 3 019 660 zł;

c) stosownie do art. 106 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów Prezes UOKiK może nałożyć na przedsiębiorcę karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% obrotu osiągniętego w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary;

d) art. 150 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu przewiduje możliwość nałożenia na tzw. instytucję obowiązaną kary pieniężnej: w przypadku osoby fizycznej – do 20 868 500 zł, a w przypadku osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej – do 5 000 000 EUR albo 10% obrotu wykazanego w ostatnim zatwierdzonym sprawozdaniu finansowym za rok obrotowy lub w ostatnim skonsolidowanym sprawozdaniu za rok obrotowy.

3. Jakie są przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej?

Przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej – czyli zasady, jakimi organ administracji publicznej powinien kierować się, określając wymiar nakładanej przez siebie kary – zostały zasadniczo określone w art. 189d k.p.a. Przepis ten obliguje do wzięcia pod uwagę:

a) wagi i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzeby ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego albo wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czasu trwania tego naruszenia;

b) częstotliwości niedopełniania w przeszłości obowiązku albo naruszania zakazu tego samego rodzaju co niedopełnienie obowiązku albo naruszenie zakazu, w następstwie którego ma zostać nałożona kara;

c) uprzedniego ukarania za to samo zachowanie za przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe;

d) stopnia przyczynienia się strony, na którą jest nakładana administracyjna kara pieniężna, do powstania naruszenia prawa;

e) działań podjętych przez stronę dobrowolnie w celu uniknięcia skutków naruszenia prawa;

f) wysokości korzyści, którą strona osiągnęła, lub straty, której uniknęła;

g) warunków osobistych strony będącej osobą fizyczną, na którą administracyjna kara pieniężna jest nakładana.

Przepisy szczególne mogą odmiennie określać przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej. Przykładowo art. 236d ust. 2a Prawa ochrony środowiska przewiduje ustalanie wysokości kary określonej w ust. 2 tego przepisu z uwzględnieniem wagi i skali naruszeń oraz okoliczności, w których do nich doszło.

4. Jak wygląda procedura nakładania kary administracyjnej?

Administracyjna kara pieniężna nakładana jest po przeprowadzeniu przez organ administracji publicznej stosownego postępowania administracyjnego, co do zasady uregulowanego w przepisach k.p.a. W postępowaniu tym – wszczynanym z urzędu lub na wniosek – gromadzony jest materiał dowodowy umożliwiający ustalenie okoliczności faktycznych stanowiących podstawę decyzji kończącej postępowanie.

Postępowanie prowadzone jest z udziałem stron, czyli adresatów obowiązków sankcjonowanych administracyjnymi karami pieniężnymi, które w jego toku mogą w szczególności składać wnioski o przeprowadzenie określonych dowodów.

5. Jak odwołać się od administracyjnej kary pieniężnej? Terminy i procedura

Decyzja o nałożeniu administracyjnej kary pieniężnej może zostać zaskarżona przez stronę za pomocą odwołania. Odwołanie wnosi się do organu wyższego stopnia działającego jako organ odwoławczy za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, zasadniczo w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia stronie (przepisy szczególne mogą przewidywać inny termin).

Po rozpatrzeniu odwołania organ odwoławczy wydaje decyzję, w której:

a) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

b) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo – uchylając tę decyzję – umarza postępowanie pierwszej instancji w całości lub w części;

c) umarza postępowanie odwoławcze albo

d) uchyla zaskarżoną decyzję w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Od decyzji organu odwoławczego przysługuje z kolei skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (z wyjątkiem decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia – od tego rodzaju decyzji przysługuje sprzeciw), którą należy wnieść w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.

6. Kiedy następuje przedawnienie administracyjnej kary pieniężnej?

Kwestię przedawnienia administracyjnej kary pieniężnej reguluje zasadniczo k.p.a., który rozróżnia:

a) Przedawnienie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej – zgodnie z art. 189g § 1 k.p.a. kara nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa (chyba że przepisy odrębne przewidują inny termin);

b) Przedawnienie egzekucji administracyjnej kary pieniężnej – stosownie do art. 189g § 3 k.p.a. nałożona już administracyjna kara pieniężna nie podlega egzekucji, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia, w którym kara powinna zostać wykonana.

Warto pamiętać, że przepisy k.p.a. przewidują sytuacje, w których bieg terminu przedawnienia nałożenia oraz egzekucji administracyjnej kary pieniężnej ulega przerwaniu lub zawieszeniu.

7. Czy można uniknąć zapłaty kary administracyjnej? Wyłączenia odpowiedzialności

Art. 189f § 1 k.p.a. przewiduje obligatoryjne odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestanie na pouczeniu, jeżeli:

a) waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa;

b) za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie, wykroczenie skarbowe albo prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, a uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby zostać nałożona administracyjna kara pieniężna.

Organ administracji publicznej jest również zobowiązany odstąpić od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestać na pouczeniu, gdy w przypadkach innych niż wskazane powyżej strona w wyznaczonym terminie przedstawi dowody potwierdzające usunięcie naruszenia prawa lub powiadomienie właściwych podmiotów o stwierdzonym naruszeniu prawa, jeżeli pozwoli to osiągnąć cele, dla których kara miałaby zostać nałożona.

Także w tym przypadku przepisy szczególne mogą przewidywać odmienne przesłanki odstąpienia od wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej.

8. Jak kancelaria Chmielniak Adwokaci może pomóc w sprawach o administracyjne kary pieniężne?

Bogate doświadczenie oraz know-how w sprawach dotyczących administracyjnych kar pieniężnych umożliwia nam udzielanie Klientom wszechstronnej pomocy we wszelkich kwestiach związanych ze stosowaniem tego rodzaju sankcji. Pomagamy zarówno na etapie postępowań prowadzonych przez organy administracji publicznej, jak i podczas sporządzania odwołań oraz reprezentacji przed sądami administracyjnymi.