Prawo karne dla biznesu
Katowice
Blog

Odpowiedzialność karna za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa (art. 23 u.z.n.k.).

Odpowiedzialność karna za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa (art. 23 u.z.n.k.).

Spis treści:

  1. Co jest tajemnicą przedsiębiorstwa w rozumieniu u.z.n.k.?
  2. Trzy przestępstwa z art. 23 u.z.n.k. – kto i za co odpowiada?
    2.1. Art. 23 ust. 1 – Naruszenie obowiązku poufności.
    2.2. Art. 23 ust. 2 – Bezprawne pozyskanie i ujawnienie lub wykorzystanie tajemnicy.
    2.3. Art. 23 ust. 3 – Ujawnienie lub wykorzystanie tajemnicy poznanej w postępowaniu sądowym.
  3. „Poważna szkoda” – kiedy jest warunkiem odpowiedzialności, a kiedy nie?
  4. Jaka kara grozi i jak wygląda ściganie?
  5. Art. 23 u.z.n.k. a art. 266 k.k. i odpowiedzialność cywilna.
  6. Co zrobić, gdy jesteś pokrzywdzonym, a co, gdy usłyszałeś zarzut?
  7. FAQ – najczęściej zadawane pytania.

Baza klientów, plany konstrukcyjne, rysunki techniczne czy polityka cenowa mogą przesądzać o przewadze firmy na rynku. Ujawnienie takich informacji, szczególnie konkurencji, może mieć dla przedsiębiorcy bardzo poważne konsekwencje, a w skrajnych przypadkach nawet zagrozić dalszemu funkcjonowaniu firmy. Nie każde ujawnienie lub wykorzystanie informacji uznawanych przez przedsiębiorcę za poufne stanowi czyn nieuczciwej konkurencji, a tym bardziej przestępstwo. Gdzie zatem przebiega granica między działaniem zgodnym z prawem, odpowiedzialnością cywilną a przestępstwem?

1. Co jest tajemnicą przedsiębiorstwa w rozumieniu u.z.n.k.?

Tajemnicą przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 11 ust. 2 u.z.n.k. są informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne lub inne informacje mające wartość gospodarczą, które są poufne i wobec których uprawniony podjął odpowiednie działania ochronne. Warunki te muszą wystąpić łącznie. Ochrona może obejmować także szczególny zbiór danych, nawet gdy pojedyncze informacje są znane na rynku.

Przykłady to niepubliczne bazy klientów, marże, know-how czy dokumentacja technologiczna. Samo oznaczenie informacji jako tajne nie wystarcza, liczy się rzeczywista wartość oraz środki ochrony tych danych: hasła, ograniczony dostęp i umowy o poufności. Zobacz też: kradzież tajemnicy przedsiębiorstwa.

2. Trzy przestępstwa z art. 23 u.z.n.k. – kto i za co odpowiada?

Art. 23 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji przewiduje trzy odrębne przypadki:

2.1. Art. 23 ust. 1 – Naruszenie obowiązku poufności.

Odpowiada osoba zobowiązana do zachowania tajemnicy przedsiębiorstwa (np. pracownik, kontrahent lub były współpracownik, jeśli obowiązek nadal trwa), która ujawnia ją innej osobie lub wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej, wyrządzając przedsiębiorcy poważną szkodę.

2.2. Art. 23 ust. 2 – Bezprawne pozyskanie i ujawnienie lub wykorzystanie tajemnicy.

Odpowiada każdy, kto bezprawnie uzyskuje tajemnicę (np. poprzez kradzież danych), a następnie ujawnia ją innej osobie lub wykorzystuje we własnej działalności gospodarczej. Poważna szkoda nie jest wymagana.

2.3. Art. 23 ust. 3 – Ujawnienie lub wykorzystanie tajemnicy poznanej w postępowaniu sądowym.

Odpowiada osoba, która ujawnia lub wykorzystuje tajemnicę poznaną w związku z postępowaniem sądowym dotyczącym jej naruszenia, w którym wyłączono jawność rozprawy. Poważna szkoda nie jest wymagana.

Samo pozyskanie czy skopiowanie poufnych danych nie oznacza automatycznie popełnienia jednego z powyższych przestępstw. W szczególności art. 23 ust. 2 u.z.n.k. wymaga, aby po bezprawnym uzyskaniu tajemnicy doszło również do jej ujawnienia innej osobie albo wykorzystania we własnej działalności gospodarczej. Z tego względu również wykorzystanie tajemnicy przedsiębiorstwa u konkurencji wymaga każdorazowo oceny okoliczności danej sprawy.

3. „Poważna szkoda” – kiedy jest warunkiem odpowiedzialności, a kiedy nie?

Przesłanka poważnej szkody występuje tylko w przypadku przestępstwa z art. 23 ust. 1 u.z.n.k. Ustawa nie zawiera sztywnej kwoty ani progu wartościowego. Ocena ma charakter konkretny: szkoda musi być poważna dla tego konkretnego przedsiębiorcy, z uwzględnieniem skali i kondycji jego działalności.

W praktyce znaczenie mogą mieć m.in. utracone zyski lub kontrakty, koszty ograniczenia skutków naruszenia i zabezpieczenia informacji, osłabienie pozycji rynkowej przedsiębiorstwa, a także relacja poniesionej szkody do skali jego działalności. Istotna może być również wartość gospodarcza ujawnionych informacji, choć sama w sobie nie przesądza ona o powstaniu szkody.

Konieczne jest przy tym wykazanie rzeczywistego uszczerbku oraz jego związku z ujawnieniem lub wykorzystaniem tajemnicy przedsiębiorstwa. Samo przypuszczenie, że konkurent mógłby wykorzystać pozyskane informacje, nie wystarcza do stwierdzenia poważnej szkody.

4. Jaka kara grozi i jak wygląda ściganie?

Kara za ujawnienie tajemnicy przedsiębiorstwa z art. 23 u.z.n.k. to grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego, ale pozostaje ściganiem w trybie publicznym. Po złożeniu wniosku organy prowadzą sprawę z urzędu. W przypadku skazania sąd może również orzec obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem.

5. Art. 23 u.z.n.k. a art. 266 k.k. i odpowiedzialność cywilna

Art. 266 § 1 k.k. penalizuje ujawnienie lub wykorzystanie informacji poznanych m.in. w związku z wykonywaną pracą lub prowadzoną działalnością, wbrew ustawie lub obowiązkowi poufności. Przepis ten może obejmować te same zachowania co art. 23 u.z.n.k., jednak nie wymaga, aby informacja stanowiła tajemnicę przedsiębiorstwa ani aby wyrządzono poważną szkodę. Dlatego nawet gdy brak szkody wyklucza dokonanie przestępstwa z art. 23 ust. 1 u.z.n.k., możliwa jest odpowiedzialność z art. 266 § 1 k.k., o ile spełniono jego przesłanki. Ściganie również następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Niezależnie od odpowiedzialności karnej przedsiębiorca może na podstawie art. 18 u.z.n.k. dochodzić roszczeń cywilnych, w tym zaniechania naruszeń czy naprawienia szkody. Odpowiedzialność cywilna wymaga wykazania szkody i związku przyczynowego. Zagadnienia te wiążą się szerzej z prawem karnym gospodarczym, obejmującym również sprawy takie jak kradzież własności przemysłowej.

6. Co zrobić, gdy jesteś pokrzywdzonym, a co, gdy usłyszałeś zarzut?

Jeśli jesteś pokrzywdzonym, ustal zakres naruszenia i zabezpiecz dowody, w czym pomocne mogą być postępowania wewnętrzne oraz procedury compliance. Następnie rozważ złożenie zawiadomienia o przestępstwie wraz z wyraźnym wnioskiem o ściganie oraz dochodzenie roszczeń cywilnych.

Jeśli usłyszałeś zarzut, zweryfikuj, czy informacje rzeczywiście stanowiły tajemnicę przedsiębiorstwa, czy ciążył na Tobie obowiązek poufności i czy zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności karnej, w tym ewentualnie wyrządzenia poważnej szkody. Nie usuwaj danych i skonsultuj sprawę z obrońcą, również w kontekście ewentualnego przeszukania w firmie. W określonych przypadkach odrębnej analizy może wymagać także odpowiedzialność podmiotów zbiorowych.

7. FAQ – najczęściej zadawane pytania

1. Czy były pracownik może odpowiadać karnie za wykorzystanie bazy klientów?

Tak, jeśli baza jest tajemnicą przedsiębiorstwa, a zachowanie wypełnia znamiona przestępstwa. Nie każda lista kontaktów jest jednak chroniona. Znaczenie mają też sposób pozyskania danych i obowiązki poufności.

2. Czy policja wszczyna postępowanie z urzędu?

Ściganie z art. 23 u.z.n.k. następuje na wniosek pokrzywdzonego. Po jego złożeniu organy prowadzą postępowanie z urzędu.

3. Po jakim czasie przestępstwo się przedawnia?

Co do zasady po 5 latach. Jeśli w tym czasie wszczęto postępowanie, karalność przedawnia się po kolejnych 10 latach.

4. Czy informacja bez klauzuli „poufne” może być tajemnicą przedsiębiorstwa?

Tak. Decyduje spełnienie przesłanek z art. 11 ust. 2 u.z.n.k., a nie oznaczenie dokumentu.

Nie każdy wyciek stanowi jednak przestępstwo. Odpowiedzialność karna za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa wymaga spełnienia warunków określonych w art. 23 u.z.n.k.


Adam Kocemba
Autor
Adam Kocemba

Adam zajmuje się w sprawami z zakresu przestępczości gospodarczej, gdzie występuje jako obrońca jak i pełnomocnik pokrzywdzonych oraz oskarżycieli posiłkowych. W ramach spraw z zakresu white collar crime łączy interdyscyplinarną wiedzę z zakresu prawa cywilnego, gospodarczego i prawa spółek handlowych, którymi to dziedzinami zajmował się w trakcie swojej pracy zawodowej. Bierze udział w audytach prowadzonych w organizacjach w zakresie karnym m.in. pod kątem prowadzenia nierzetelnej dokumentacji księgowej i handlowej oraz działania na szkodę spółki przez osoby zajmujące funkcje zarządcze w spółkach i różnego rodzaju przedsiębiorstwach. Jest również członkiem zespołu wdrażającego procedury compliance.

Adam Kocemba ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Adwokat przy Izbie Adwokackiej w Katowicach. Swoje doświadczenie zdobywał w kancelariach prawnych zajmujących się prawem cywilnym, handlowym i prawem karnym, a także działając od 2014 roku, jako członek sekcji cywilnej Studenckiej Poradni Prawnej Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Z Kancelarią Chmielniak Adwokaci związany od blisko 10 lat, przy czym swoją pracę zawodową w Kancelarii rozpoczął już podczas 4 roku studiów prawniczych. Autor artykułów i komentarzy prasowych w zakresie prawa karnego i gospodarczego.

Adam Kocemba – skuteczny adwokat w Katowicach


Newsletter
Bądź na bieżąco w obszarze prawa karnego dla biznesu

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz samodzielnie określić warunki przechowywania lub dostępu plików cookie w Twojej przeglądarce.

Szybki kontakt